Na dużej budowie błąd projektowy nie zawsze kończy się tylko poprawką na rysunku. Niekiedy zostaje wykryty dopiero wtedy, gdy ekipa jest już na miejscu, materiały zostały zamówione, a wykonanie jednego elementu wymaga zmiany kilku kolejnych. Właśnie w takich sytuacjach technologia BIM może mieć bardzo praktyczne znaczenie. Modelowanie informacji o budynku pozwala wcześniej koordynować poszczególne branże, wykrywać kolizje i sprawniej zarządzać informacją. Nie chodzi więc wyłącznie o efektowny model 3D, ale o ograniczenie liczby problemów, które w tradycyjnym procesie mogą zostać zauważone dopiero podczas realizacji.
Czym jest BIM i jak działa w procesie budowlanym?
BIM, czyli Building Information Modeling, to sposób organizowania i zarządzania informacjami dotyczącymi obiektu w całym cyklu jego życia. Model BIM może zawierać nie tylko geometrię budynku, ale również informacje o jego elementach, instalacjach czy zastosowanych rozwiązaniach.
BIM jest procesem opartym na zarządzaniu informacją, a nie wyłącznie technologią służącą do tworzenia modeli 3D. Z kolei unijne wytyczne dotyczące BIM wskazują na możliwość wykorzystania cyfrowego modelu do poprawy współpracy, koordynacji i zarządzania informacjami w procesie inwestycyjnym.
BIM a tradycyjna dokumentacja projektowa – co zmienia w praktyce?
W klasycznym procesie poszczególne branże mogą pracować na oddzielnych rysunkach i dokumentach. Oczywiście dokumentacja podlega koordynacji, jednak znalezienie wszystkich zależności między instalacjami, konstrukcją i architekturą może być czasochłonne.
BIM pozwala zestawić modele poszczególnych branż w jednym środowisku koordynacyjnym. Dzięki temu można analizować zależności pomiędzy elementami jeszcze przed rozpoczęciem robót. Model staje się więc nie tylko wizualizacją przyszłego obiektu, ale także narzędziem wymiany informacji pomiędzy uczestnikami inwestycji.
Kolizje branżowe na budowie – jak BIM pomaga wykrywać je przed rozpoczęciem prac?
Jednym z najbardziej konkretnych zastosowań BIM jest wykrywanie kolizji, czyli sytuacji, w których zaprojektowane elementy wzajemnie się przecinają lub zajmują tę samą przestrzeń. Przykładem może być kanał wentylacyjny przebiegający przez belkę konstrukcyjną albo instalacja poprowadzona w miejscu zajętym przez inną trasę.
W tradycyjnym procesie problem może zostać zauważony dopiero podczas wykonywania robót. W środowisku BIM można przeprowadzić tzw. clash detection i zidentyfikować potencjalne konflikty na etapie koordynacji projektu.
Nie oznacza to oczywiście, że model automatycznie rozwiązuje każdą kolizję. Pozwala jednak przenieść znaczną część problemów z placu budowy do etapu projektowego, kiedy ich usunięcie jest zazwyczaj łatwiejsze organizacyjnie.
Koordynacja instalacji, konstrukcji i architektury w modelu BIM
Im bardziej skomplikowany jest obiekt, tym więcej zależności występuje pomiędzy branżami. Konstrukcja, instalacje sanitarne, elektryczne, wentylacyjne i rozwiązania architektoniczne muszą funkcjonować w tej samej przestrzeni.
Modelowanie poszczególnych branż i ich późniejsza koordynacja pozwalają sprawdzić, czy przyjęte rozwiązania mogą zostać wykonane zgodnie z projektem. Jest to szczególnie istotne w miejscach o dużym zagęszczeniu instalacji, np. w szybach, pomieszczeniach technicznych czy przestrzeniach sufitów podwieszanych.
Jak BIM ogranicza błędy wykonawcze na budowie?
Błąd wykryty na etapie projektowym jest zwykle łatwiejszy do poprawienia niż ten, który pojawi się po wykonaniu części robót. BIM może ograniczyć ryzyko takich sytuacji poprzez lepszą koordynację dokumentacji i udostępnianie uczestnikom inwestycji aktualnych informacji.
Model może być również wykorzystywany jako odniesienie podczas realizacji. Pozwala łatwiej sprawdzić położenie poszczególnych elementów oraz relacje pomiędzy nimi. Trzeba jednak pamiętać, że skuteczność takiego rozwiązania zależy od jakości modelu, aktualności danych oraz tego, czy uczestnicy inwestycji rzeczywiście pracują według uzgodnionych procedur.
Cyfrowe zarządzanie dokumentacją – mniej nieaktualnych rysunków i pomyłek
Na dużej budowie problemem może być nie tylko błąd w projekcie, ale również korzystanie z nieaktualnej wersji dokumentacji. Jeżeli kilka osób pracuje na różnych plikach, rośnie ryzyko wykonania robót według wcześniejszego rozwiązania.
Cyfrowe środowisko współpracy pozwala uporządkować obieg dokumentów, kontrolować ich wersje oraz śledzić wprowadzane zmiany. Właściwie skonfigurowane Common Data Environment, czyli wspólne środowisko danych, jest jednym z elementów podejścia BIM. Standardy ISO dotyczące zarządzania informacją BIM opisują m.in. zasady wymiany, wersjonowania i organizacji informacji w całym procesie inwestycyjnym.
BIM a harmonogram budowy. Jak połączyć model 3D z terminami prac?
BIM może być rozwijany również o informacje dotyczące czasu realizacji. Takie podejście określa się często jako 4D BIM. Poszczególne elementy modelu można powiązać z etapami harmonogramu, dzięki czemu łatwiej przeanalizować kolejność robót i sposób organizacji budowy.
Ma to znaczenie szczególnie przy inwestycjach, w których wiele ekip musi pracować w ograniczonej przestrzeni. Wizualizacja kolejnych etapów pozwala wcześniej zauważyć potencjalne problemy z kolejnością prac lub dostępnością miejsca.
Dlaczego BIM i kontrola zmian w projekcie mają znaczenie dla inwestora?
Zmiana jednego rozwiązania projektowego może wpływać na wiele innych elementów. Przeniesienie instalacji może wymagać modyfikacji konstrukcji, architektury czy późniejszych prac wykończeniowych.
Cyfrowy model ułatwia przeanalizowanie takich zależności. Przy właściwym zarządzaniu informacją można szybciej określić, których elementów dotyczy zmiana i jakie konsekwencje może mieć dla pozostałych branż. To z kolei ułatwia podejmowanie decyzji jeszcze przed rozpoczęciem robót.
Czy BIM ogranicza koszty inwestycji i liczbę poprawek?
BIM sam w sobie nie gwarantuje niższego kosztu budowy. Jego potencjalna wartość polega przede wszystkim na możliwości wcześniejszego wykrywania problemów, lepszej koordynacji i ograniczaniu konieczności wykonywania poprawek.
Badania i opracowania branżowe wskazują na potencjał BIM w zakresie redukcji błędów, poprawy koordynacji i ograniczenia ryzyka wynikającego z niepełnej informacji. Efekty zależą jednak od sposobu wdrożenia, jakości danych oraz stopnia wykorzystania modelu przez cały zespół projektowy i wykonawczy.
Jak generalny wykonawca wykorzystuje BIM w praktyce?
Technologia daje największe efekty wtedy, gdy jest częścią rzeczywistego procesu zarządzania inwestycją. Generalny wykonawca może wykorzystywać model m.in. do koordynacji branż, analizy kolizji, planowania kolejności prac, kontroli zmian i komunikacji z projektantami oraz podwykonawcami.
W przypadku dużych projektów szczególne znaczenie ma połączenie narzędzi cyfrowych z doświadczeniem osób odpowiedzialnych za realizację. Sam model nie zastąpi bowiem decyzji projektowych, nadzoru ani odpowiedniej organizacji budowy.
BIM nie jest celem samym w sobie – liczy się sposób wykorzystania technologii
Największą wartością BIM nie jest możliwość obejrzenia budynku w 3D, lecz przeniesienie części problemów z placu budowy na wcześniejszy etap inwestycji. Kolizję instalacji można wykryć przed montażem, zmianę przeanalizować przed jej wdrożeniem, a dokumentację uporządkować tak, aby zespół pracował na aktualnych danych.
Dlatego przy wyborze generalnego wykonawcy warto pytać nie tylko o to, czy firma korzysta z BIM, ale przede wszystkim w jaki sposób wykorzystuje go w konkretnej inwestycji. Znaczenie mają procedury koordynacji, zarządzanie dokumentacją, wykrywanie kolizji oraz wykorzystanie modelu podczas realizacji.
BUDOMAL, działający jako generalny wykonawca, realizuje inwestycje obejmujące m.in. obiekty mieszkaniowe, użyteczności publicznej, medyczne i przemysłowe. Przy tego typu przedsięwzięciach cyfrowe narzędzia mogą stanowić ważne wsparcie koordynacji wielu branż i etapów realizacji.
Ostatecznie technologia nie eliminuje ryzyka na budowie. Pozwala jednak wcześniej je zobaczyć, lepiej przeanalizować i zareagować, zanim problem stanie się kosztowną poprawką na gotowym obiekcie. I właśnie w tym miejscu BIM przestaje być technologiczną ciekawostką, a staje się praktycznym narzędziem zarządzania inwestycją.
Jestem budowlańcem z wykształcenia i pasji. Od 15 lat pracuję przy innowacyjnych projektach budowlanych oraz remontowych w całym kraju. W wolnych chwilach zajmuje się swoim ogrodem, jeżdżę na rowerze po lesie oraz czytam książki.
